جابر هذيان مىگويد . جابر مىگفت : « نه هذيان نمىگويم ، بلكه پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و إله به من خبر داده كه مردى از خاندان من ، هم نام من ، و هم‌شكل مرا درخواهى يافت كه علم را مىشكافد » . « 1 » امامان معصوم عليهم السّلام نيز با براهين و معجزه‌هاى آشكار حقانيت خود را به اثبات مىرساندند . با اين حال يك سلسله علل و عواملى سبب مىشد كه امر بر برخى از شيعيان مشتبه شود و عده‌اى از آنها از جاده مستقيم منحرف گردند . اين عوامل را مىتوان به شرح زير بيان كرد : 1 - اختناق بعد از سال 40 هجرى ، اختناق و خفقان شديدى بر خاندان پيامبر صلّى اللّه عليه و إله و پيروان آنان حاكم شد . اين اختناق سبب مىشد كه شيعيان نتوانند با امامان‌شان رابطه برقرار كنند و شناخت لازم را به‌دست آورند . در نيمهء دوم قرن اول بعد از سال 72 ه . و شكست ابن زبير كه ضد شيعه بود ، حجاج بن يوسف 20 سال بر عراق و حجاز حاكم شد و شيعيان را به شدت كوبيد و آنان را كشت و زندانى كرد و از عراق و حجاز پراكنده كرد . « 2 » امام سجاد عليه السّلام در تقيه بود و حتى معارف شيعى را در چارچوب دعا بيان مىكرد . فرقه كيسانيه در اين زمان شكل گرفت . امام باقر و امام صادق عليهما السّلام ، اگرچه از آزادى نسبى برخوردار بودند و توانستند مبانى و معارف شيعى را گسترش دهند ، ولى آن هنگام كه منصور عباسى بر اريكهء قدرت استوار شد ، به سوى شيعه متوجه گشت و آن‌گاه كه خبر شهادت امام صادق عليه السّلام به او رسيد ، به والى خود در مدينه نوشت كه جانشين امام صادق عليه السّلام را شناسايى كند و گردنش را بزند . امام صادق عليه السّلام پنج نفر را جانشين خود كرده بود : ابو جعفر منصور ( خليفه ) ، محمد بن سليمان ، عبد الله ، موسى و حميده . « 3 » امام كاظم عليه السّلام مدت درازى از عمر خويش را در زندان به‌سر برد ؛ نخست موسى

--> ( 1 ) . شيخ طوسى . اختيار معرفة الرجال ( رجال كشى ) ، مؤسسة آل البيت لا حياء التراث ، قم ، 1404 ه ، ج 1 ، ص 218 . ( 2 ) . زين عاملى ، محمد حسين . شيعه در تاريخ ، ترجمه محمد رضا عطائى ، انتشارات آستان قدس رضوى ، ط دوم ، 1375 ه ش ، ص 120 . ( 3 ) . طبرسى ، ابو على فضل بن حسن . اعلام الورى ، مؤسسة آل البيت لا حياء التراث ، قم ، 1417 ، ج 2 ، ص -